93 Harbi Batum Muhacirlerine Dair; Fatsa Salihli Köyü:
93 Harbi Batum Muhacirlerine Dair; Fatsa Salihli Köyü: 1877-1878 Osmanlı Rus Savaşı’ndan (93 Harbi) sonra Batum ve Havalisinden göç eden Gürcü muhacirlerini iskân edildiği köylerden olan Salihli köyü günümüzde idari olarak Ordu ili Fatsa ilçesine bağlı bir mahalledir. Salihli Fatsa’ya ve civarına hakim bir tepenin eteğinde genişçe bir alanda kuruludur.
Eski kayıtlarda Salihlü olarak geçen köyün Gürcü muhacirlerinin iskanıyla kurulmadığı 1834/1835 tarihli Fatsa Nüfus Defteri kayıtlarında anlaşılmaktadır. Osmanlı Arşivi’nde yer alan 1834/1835 tarihli Nüfus Defteri’nde “Karye-i Salihlü” başlığı ile kayıtlı olan köyde bu tarihte 34 hane yaşamaktadır. Salihli köyüne Gürcü muhacirleri 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra yerleşmeye başlamıştır. Trabzon Vilayeti Canik Sancağı dahilinde yer alan Fatsa, Ünye, Terme, Çarşamba ve Samsun’da yerleştirilen Batum muhacirlerinin köy adları ve nüfus sayılarını gösteren ve 1882 yılından önce tutulmuş olan Osmanlı Arşivi Sadaret İskân Defteri’nde Fatsa kazasına bağlı Salihlü köyüne 93 Harbi’nden sonra Acara’nın Şuvabur köyünden 26 kadın, 18 erkek olmak üzere 44 nüfus iskân edildiği bilgisi yer almaktadır.
Bu kayıtın tutulduğu tarihten sonra da Salihlü köyüne Gürcülerin yerleştiği saha çalışmalarından anlaşılmaktadır. 1910 yılı verilerine göre Salihlü köyünde 121 hane, 296 kadın, 278 erkek olmak üzere 574 kişi yaşamaktadır. Birinci Dünya Savaşı’nın başlarında ( Seferberlik) öncesi ise köyün erkek nüfusu 294’tür. 1914 yılında Salihlü köyü sakinleri arasında Laz Fehmi ismi geçmektedir.
Salihlü köyü sakinlerinden, bölgede dini ve kültürel hayatta etkin bir şahsiyet olan Dadyan Arslan Efendi, 1909 senesinde Salihlü Köyü Camii Şerifinin ihtiyaçları ve giderleri için bir vakıf kurmuştur. Ashab-ı hayrattan olan Dadyan Arslan Efendi ayrıca Canik ve havalisinde eşkıyalık hareketleriyle meşhur olan Hekimoğlu İbrahim’in yakalanması için görevlendirilmiş ve müfrezesi ile birlikte Hekimoğlu İbrahim etkisiz hale getirmiştir. Yine bu aileden Dadyan Hüsnü Efendi 1920 senesinde Salihlü köyü camii imam ve hatipliğine tayin edilmiştir. Salihlü köyü mezarlığında yer alan Osmanlı Türkçesi ile kitabesi bulunan mezar Tahmasoğlu Hulusi Ağa’ya aittir. Tahmasoğlu Hulusi Ağa; yanında uzun yıllar çalışan ancak daha sonra eşkiya olan Hekimoğlu İbrahim tarafından şehit edilmiştir. Salihlü köyü haziresinde günümüz Türkçesi ile Şubalidze, Dadyan, Tahmazoğlu gibi Gürcü sülale adları yazılı mezarlar bulunmaktadır. Köy mezarlığında ayrıca Çanakkale şehitlerine ait kabirler de vardır.
Birkaç mahalleden oluşan köyde geleneksel mimari ile yapılmış evler ve nalyalar (ambarlar) az da olsa yer almaktadır. Köyde 2 cami vardır. Büyük camiinin etrafında sohbet etmek ve dinlenmek için genişçe bir alan bulunmaktadır. Saha araştırmalarında günümüzde köyde tamamen Gürcü kökenli vatandaşlarımızın yaşadığı bilgisine ulaşılmıştır. ( Salihlü ve Fatsa’da iskan hakkında bkz. Murat Kasap, Osmanlı Arşiv Kayıtlarında 93 Harbi Batum Muhacirleri, Gürcistan Dostluk Derneği Yayınları, İstanbul 2018, s.258-270.)
