Lazuri / ლაზური
Lazuri [ლაზური] Lazca demektir. Batıda Rize’nin Pazar İlçesi’nden doğuda Gürcistan’ın Açara Özerk Cumhuriyeti içerisindeki Gonio kasabasına kadar olan Karadeniz kıyı boyu yerleşim alanlarında yaşayan Lazlar tarafından konuşulur. Tahminen Türkiye’de 130 bin, Gürcistan’da 3 bin kişinin konuşma dili olduğu ifade edilmektedir.
Türkiye’de 130 bin Lazın konuşma dili olduğu ifade edilse de konuşabilenlerin sayısı bu rakamın çok altındadır; otokton Lazların yaşadığı; Rize’nin Pazar, Ardeşen, Fındıklı, Çamlıhemşin; Artvin’in Arhavi, Hopa, Borçka, Kemalpaşa ilçelerinde genç kuşak Lazların çoğu Lazcayı konuşamayacak durumdadır. Türkiye’nin batısına göç etmiş Lazların da çoğu Lazca konuşamamaktadır. Gürcistan’da Sarpi, Kvariati ve Gonio’da yaşayan Lazlar Lazcayı iyi düzeyde konuşabilmektedir.
Lazcanın üç şivesi vardır. Bunlar; Artvin’in Borçka ve Hopa çevresinde konuşulan Doğu şivesi, Artvin’in Arhavi ve Rize’nin Fındıklı ilçesi çevrelerinde konuşulan Orta şive, Rize’nin Ardeşen, Çamlıhemşin ve Pazar ilçelerinde konuşulan Batı şivedir.
Lazcanın dâhil olduğu dil ailesini inceleyelim: Kafkas Dil Ailesi bölgesel bir grup olan Kuzey Kafkasya Dil Ailesi ve genetik bir grup olan Kartveluri edebi dil ve lehçelerinden müteşekkil Güney Kafkasya Öbeği’ni oluşturur. Kartveluri genetik öbeğinin üyeleri Gürcüce (Kartuli), Megrelce (Margaluri/Megruli), Lazca (Lazuri/Çanuri) ve Svanca’dır (Luşnu/Svanuri). Bunlar Saerto-Kartveluri olarak adlandırılan arkaik dilin edebi dil ve lehçelere bölünmesiyle ortaya çıkmıştır. Tarihlemeleri tartışılan kabul görmüş teorilere göre Saerto-Kartveluri’den MÖ 3. Binde Svanuri, MÖ. 2. Binde Zanuri (Zanca) adı verilen konuşma sistemleri oluşmuş, Zanuri de kendi içinde Megruli ve Çanuri olmak üzere iki alt sisteme ayrılmıştır. Bu iki alt sistemin de şiveleri, şivelerin de ağızları vardır. Gürcistan’ın Apkhazeti (Abhazya), Samegrelo bölgelerinde Megruli, Açara Bölgesi ve Türkiye’nin Laz nüfusunun yaşadığı yerlerde Çanuri (Lazuri) konuşulabilmektedir. Edebi Gürcüceyle tanışmamış olanlar Edebi Gürcüce konuşanlarla kısmen anlaşabilmektedir.
