Erdoğan Şenol
Gürcistan hakkında bilinmesi gereken 20 gerçek
1-Başkenti Tbilisi (Tiflis) başkentlik geçmişi 6. Yüzyıla dayanan eski bir kenttir. Eski Gürcü krallıklarına başkentlik eden diğer merkezler; Mtskheta, Tsikhe-Goci, Kutaisi, Artanuci, Bana, Telavi’dir.
2-Bugünkü siyasi sınırları 69.700 kilometrekaredir. Bu toprakların %20’sini oluşturan Apkhazeti (Abhazya) ve Tskhinvali (Sözde Güney Osetya) fiilen Rusya işgâlinde, Gürcistan’ın kontrolü dışındadır. Gürcüler eski bir millet olup eski çağlardan beri kendi devletleri vardır. Tarihte Gürcistan’ın siyasi sınırları 400 bin kilometrekareye kadar ulaşmış olup bu durum Gürcistan Krallığı’nın 12.-13. Yüzyıllarına tekabül eder.
3-Eski Tao, Kolkheti ve İberia (Kartli) krallıklarının devamıdir. Gürcistan’ın adı kendi dilinde Sakartvelo’dur.
4-Dmanisi kentindeki kazılarda ortaya çıkarılan insan kalıntılarının 1,8 milyon yaşında olduğu tespit edildi. Bunlar Avrupa ve Asya çevresinde keşfedilen en eski insan iskeletleri olarak kayda geçti. Gürcüler, mevcut bilgiler ışığında Avrupa’ya insan yayılımının buradan olduğunu iddia etmektedir.
5-Gürcüler eskiden beri yerleşik hayat yaşayan tarım toplumudur. Dünyada en eski şarap buluntuları Gürcistan’da tespit edilmiş olup 8 bin yıllık olduğu Avrupa laboratuvarlarınca onaylanmıştır. Şarabın anavatanıdır ve üretimi yaygındır.
6-Dünyanın en eski bal üretiminin de 6 bin yıl önce yine Gürcistan’da yapıldığı, bal üretiminin de anavatanı olduğu tespit edilmiştir.
7-Dünyanın ilk romanı Gürcüler tarafından yazılmış “Şuşaniki’nin Şahadeti” adlı hagiografik romandır. 5. Yüzyılda İakob Tsurtaveli tarafından yazılmış eserde, Sasani etkisiyle Zerdüşt inancına geçen ve Zerdüştlüğün Gürcistan’daki temsilcisi olan kocası Varskeni tarafından Hristiyanlıktan Zerdüştlüğe geçmeye zorlanarak işkenceyle öldürülen Şusaniki’nin şahadeti anlatılır.
8-Gürcistan kendine has bir yazı sistemi kullanır. Ülkede yazı kullanımının geçmişıni gösteren en eski bulgu 3 bin yıllık olduğu yabancı laboratuvarlarca tarihlenen Tbilisi yakınlarında Kaspi’deki Grakliani arkeolojik alanında ortaya çıkan yazılardır ve Gürcü dilinde okunabilmiştir. Daha sonra kullanılan Mgrlovani (Asomtavruli) yazısının ise MO.3. Yüzyıl başında Kral Parnavazi tarafından oluşturulduğu ifade edilir. Sonra Nuskhuri adlı yazı kullanılmış, bugün kullanılan Mkhedruli yazısı 10. Yüzyılda yaygınlaşmıştır. Gürcü yazı sistemi sadece Gürcistan’da kullanılmakta olup Latin veya Kiril alfabesiyle hiçbir alâkası yoktur.
9-Güney Kafkasya ülkesi Gürcistan doğu coğrafyasında yer almasına rağmen kültürel açıdan kendine has özellikler taşır ve Doğu ve Orta Doğu ülkeleinden farklılık gösterir. Orijinal kültüre sahiptir. Ülkenin bir ucu Karadeniz kıyısında olup komşu ülkeler Türkiye, Rusya, Azerbaycan ve Ermenistan’dır.
10-Gürcistan 19.Yüzyıl başında Rusya işgâline uğramış olup 116 yılını Çarlık Rusya işgâli altında geçirmiştir. Dolayısıyla, bağımsız Gürcü devlet geleneği 19. Yüzyıldan itibaren kesintiye uğramıştır. Bu durumun ister istemez Gürcü kültürüne mentalitesine ve yaşamına etkileri olmuştur.
11-Rus işgâli 1917’de sona erince kurulan İlk Cumhuriyet 1918-1921 yılları arasında bağımsızdı ve 1921’de bu kez Sovyet Rusya işgâline uğradı. 1991 yılında Sovyetler dağılırken Gürcistan yeniden bağımsız oldu.
12-Gürcistan vatandaşları 2017 yılından beri Avrupa Birliği üyesi ülkelere vizesiz seyahat edebilmektedir, ancak Gürcistan Avrupa Birliği üyesi değildir.
13-Ülke nüfusu 4 milyonun altındadır. Gürcistan dışında Türkiye, Rusya, Azerbaycan, İran, Avrupa ve Amerika gibi ülkelerde Gürcüler yaşamaktadır.
14-Gürcüler tarafından yapılmış ve geçmişi 4. Yüzyıla kadar giden tarihi eserler bugünkü Gürcistan sınırları haricinde Türkiye, Ermenistan, Azerbaycan, Rusya içindeki Kuzey Kafkasya toptaklarına da yayılmış durumdadır. Bunların çoğu kaleler, Hristiyanlık dönemi dini yapılarıyla kemer köprülerden oluşmaktadır. Pekçok yerde arkeolojik kazı yapılmadığı için ortaya çıkarılmayı bekleyen eserler ve başka kalıntılar olduğundan şüphe yoktur.
15-Gürcü mutfağı dünyada bilinen mutfaklar arasındadır ve Rusya, Amerika, Japonya, Çin ve Avrupa’nın pekçok ülkesinde Gürcü restoranları vardır. Gürcistan’daki restoran yemekleri arasında khinkali, khaçapuri çeşitleri, ostri, çakapuli, çaşuşuli, ocakhuri, mtzvadi, kababi, çikhirtma, kharço, elarci, gebjalia, kotanşi lobio vd sayılabilir.
16-Çok sesli Gürcü halk müziği eşsizdir ve dünya müzik otoritelerinin ilgisini çekmektedir. Güncel Gürcüce şarkılar da yabancıları etkilemekte, zaman zaman çeşitli ülkelerin sanatçılarınca seslendirilmektedir.
17-Sahmelenmiş Gürcü halk dansları büyüleyicidir ve dünyaca tanınıp bilinmektedir. Tsekva Kartuli, Mtiuluri, Gandagana (Açaruli), Khorumi, Kazbeguri bu danslardan bazılarıdır.
18-Ülke yabancı turistlerin ilgisini çekmektedir. Başkent Tbilisi’nin tarihi kesiminin yanı sıra, deniz kenti Batumi, dağlık Svaneti, Tuşeti, Dağlık Açara gibi alanlar, Samegrelo ve İmereti’nin kanyon ve karstik mağaraları, diğer kentlerdeki tarihi yapı ve müzeler çok sayıda yabancı turistin ziyaret ettiği yerlerdendir.
19-Lari denen kendi parasını kullanır. Mart 2025 itibariyle 1 Amerikan Doları 2,78 Gürcü Larisine eşdeğerdir.
20-Gürcistan’da birçok kişi ülkesi için “Ğvtismşoblis tzilkhvedri kvekana” ifadesi kullanır. Şu demektir: Rivayete göre Hz. İsa’nın havarileri dini yaymak için gidecekleri ülkeleri belirlediklerinde Gürcistan’a Meryem Ana gitmek ister. Dolayısıyla Meryem Ana’nın sevip değer verdiği, payına düşen ve korunan ülke yani “Ğvtismşoblis tzilkvedri kvekana” Gürcistan’dır. Meryem Ana oraya gidememiştir, ancak 1. Yüzyılda Aziz Andreas (Andria Pirveltzodebuli) ve 4. Yüzyılda Kapadokyalı Azize Nino, İsa’nın dinini yaymak için Meryem Ana’nın yerine gitmişlerdir. Bu zor coğrafyada pekçok millet ve ülke tarih sahnesinden çekilmiş olduğu halde eski millet olan Gürcüler ve Gürcistan’ın günümüze kadar ulaşmasının bir nevi mucize olduğunu düşünen ve bugüne gelebilmiş olmalarını atalarının savaşçı ruhları ve derin kültürlerinin yanında biraz da Meryem Ana’nın bu korumasına bağlayan kişilerin sayısı az değildir ve Gürcüler çok eski dillerinin ve ülkelerinin sonsuza dek yaşayacağına inanır.
