ტერენტი გრანელი : MEMENTO MORI
Fehmi Uzal Ustiaşvili: Gerçek ismi Terenti Kvirkvelia olan Gürcü şair Terenti Graneli (ტერენტი გრანელი) Tsalenjikha’de ( წალენჯიხა) 1897 de doğdu. Fakir bir köylü ailesinde büyüdü. Öğrenimini doğduğu köyde tamamladı. Tren istasyonu ve gazete kuryeliği işi da dahil birçok işite çalıştı.
Terenti Graneli ilk şiirlerini 1918’de yayınladı. 1919’da Terenti Kvirkvelia, Graneli edebi takma soyadı seçti. “Memento mori” adlı şiir koleksiyonu (1924) yayınladı.
Terenti Graneli , 1917 Rus devrimini alkışladı ve bunu Gürcü kimliğinin yeniden canlanması için bir fırsat olarak gördü. Gürcistan Demokratik Cumhuriyetinin kurulmasını coşku ile destekledi. Ardından 1921’de Gürcistan’ın demokratik gelişiminin kesintiye uğraması ve baskılar, onu o yılların sosyal şiirinde görülebileceği gibi Bolşevik iktidarın muhalifi haline getirdi.
1924’de, çalışmalarının ilham kaynağı olan Galaktion Tabidze gibi çağdaşlarından övgü dolu eleştiriler aldığı “Memento mori” adlı şiir koleksiyonunu yayınladı .
1928’de resmi Sovyet edebiyatı tarafından çalışmalarının reddedilmesi ile girdiği depresyondan bir daha çıkamadı.
1934’te Tiflis’te öldü ve arkadaşları tarafından Peter ve Paul Mezarlığı’na gömüldü. 1987 de şairin mezarı Tiflis / Didubedeki tanınmış şahsiyetler kabristanına nakledildi. Bu geçte bir ‘iadeyi itibar’ olarak da okunmuş olabilir ama o kısa yaşamından geriye bıraktıkları ile Gürcü halkının içinde yaşamaya her zaman devam etti!
Terenti Graneli’nin devlet müzelerinde ve bazı özel arşivlerde korunan çizim ve el yazmalarının önemli bir kısmı henüz yayınlanmadı.
Hasan Çelik‘in Gürcüceden çevirilerde özel ilgi gösterdiği Terenti Graneli’nin şiirlerinden birini daha önce buradan şiir sever okurlarımızla paylaşmıştık. Gürcü şiirini yakından izleyenlerin çok içi bildiği MEMENTO MORI şiiri ile Terenti Graneli’ni bize daha yakından tanıma şansı verdiği için Hasan Çelik’e teşekkür ediyoruz!
MEMENTO MORI
Şimdi çok daha fazla hatalar yapma ihtimalim,
Haziran geliyor şimdi, yeşil çimlerle de çevrilmişim.
Şiire kalacak ilelebet benim şu aziz ismim,
“Memento Mori”dir artık kalbim ve kanım benim.
Haziran’ın üçüdür bugün, ben on üç olmasını dilerdim,
Mapushanedir benim etrafım – tasaların dergahı.
Yaşamak isteseydim ölüme iman etmezdim,
Toprak da benim için kara bir kabir olmazdı.
Yağmur yağdı dağda bir yerde, sis var dağda bir yerde,
Böyle bir tebessüm bilmezdim ben eskiden.
Gökyüzüne bakıyorum şimdi, ve göksel maviliklerde
Yanıyor yıldızlar – sembolü bembeyaz ebediyetin.
Ne yapayım bilmiyorum şimdi ben böyle iken,
Yaşlılık hayaletleri sızıyorken ruhuma sinsice.
Güçlü bir yetenek, göksel bir varlığım ben,
Benim naif vatanım gök rengi maviliklerde.
Ne yapayım, gece kapkara, ağır ve çaresiz,
Hatırlıyorum köyümü, onun ıssız yerlerini.
Şimdi başka bir şey istiyorum, başka bir şey, isimsiz,
Biliyorum sahiden helak olmanın beni beklediğini.
Yavaş geçiyor günler ve zordur da ayrılmak,
Ben, gelemem, kıymetlim, yol sana kadar çok ırak,
Benim soyadım; Graneli- şiir alemine kalacak,
Kalbim ve kanım benim – “Memento Mori”dir elhak.
Terenti GRANELİ
Türkçesi: Hasan Çelik
MEMENTO MORI
ახლა უფრო ხშირია შეცდომების დაშვება,
ახლა მოდის ივნისი, ირგვლივ მწვანე მოლია.
ჩემი წმინდა სახელი პოეზიას დარჩება,
ჩემი გული და სისხლი – ეს “Memento mori”-ა.
დღეს სამია ივნისის, მინდა იყოს ცამეტი,
ჩემს გარშემო ციხეა – მწუხარების სავანე.
რომ მდომოდა სიცოცხლე, სიკვდილს არ ვიწამებდი,
მიწა არ იქნებოდა ჩემთვის შავი სამარე.
სადღაც მთასთან იწვიმა, სადღაც მთაზე ბურია,
ამნაირი ღიმილი უწინ მე არ ვიცოდი.
ახლა მე ცას ვუცქერი, ცაზე ანთებულია
ვარსკვლავები – სიმბოლო თეთრი მარადისობის.
ახლა რა ვქნა არ ვიცი, მე როდესაც ასე ვარ,
როცა სულს ეპარება აჩრდილები სიბერის.
მე ძლიერი ტალანტი, ზეციური არსება,
ჩემი ნაზი სამშობლო – ლაჟვარდები ცისფერი.
.
რა ვქნა, შავი ღამეა, მძიმე და უსაშველო,
მახსოვს ჩემი სოფელი, მისი ყრუ ადგილები.
ახლა რაღაც სხვა მინდა, რაღაც სხვა, უსახელო,
რომ დაღუპვა მომელის, ვიცი დანამდვილებით.
ნელა გადის დღეები და ძნელია გარჩევა,
მე, ძვირფასო, ვერ მოვალ, გზა შენამდე შორია.
ჩემი გვარი: გრანელი – პოეზიას დარჩება,
ჩემი გული და სისხლი – ეს ”MEMENTO MORI”-ა
ტერენტი გრანელი
