Gürcü Ansiklopedik Sözlüğü/ქართული ენციკლოპედიური ლექსიკონი
Çaği / ჭაღი
Çaği [ჭაღი] şiş, çubuk, avize çubuğu gibi anlamlar taşır. Günümüz Gürcistan’ında aydınlatma avizelerinin metal ve benzeri malzemeden olan çubuk kısmı için bu kelime kullanılır. Çaği aynı zamanda eski Gürcistan’da şiş kebabı ve döner yapımında kullanılan şişin adıydı.
Artvin ve Erzurum bölgesinin eşsiz lezzeti olan “cağ kebabı”nın adı da bu Gürcüce “çaği [ჭაღი]” kelimesinden gelir. Dikkat edilirse cağ kebabı adının baş harfi, Türk alfabesinin üçüncü harfi olan “c” sesine uygun şekilde telaffuz edilmez. Cağ kebabının ilk harfindeki sesi Türkçe “c” değil Gürcücedeki “ჭ” verir ve hem Artvin hem de Erzurumlular cağ kebabını telaffuz ederken Türkçedeki “c” sesini değil, Gürcücedeki “ჭ” sesini ve gayet başarılı şekilde kullanırlar.
Artvin’nin merkez, Yusufeli, Ardanuç, Şavşat ilçeleriyle Erzurum’un Oltu, Tortum ilçeleri cağ kebanının anavatanıdır. Bu bölge tam olarak tarihsel Gürcistan’da “Tao-Klarceti [ტაო-კლარჯეთი] denen yerdir. Artvin ve Erzurum sınırlarını aşarak tüm Türkiye’ye yayılan bu lezzet eskiden işte bu bölgenin; yani Artvin, Ardanuç, Yusufeli, Şavşat, Oltu, Tortum civarını kapsayan eski Tao-Klarceti [ტაო-კლარჯეთი] bölgesinin yemeğiydi ve esasen çobanların doğada kuzu etini Gürcüce “çaği [ჭაღი]” denen kalın şişe takarak ateşin üzerine yatırıp pişirdikleri et yemeğiydi. Bilindiği üzere cağ kebabı diğer dönerden farklı olarak yatık dönerdir, yatay olarak ateşin üstüne yerleştirilerek pişirilir.
Artvinlilerin ifadesine göre bu dönerin en iyi yapıldığı yer Ardanuç’tur. Artvin’de “çağileri geturun döner yapalım” dediklerinde çağiyi bugün de cağ şeklinde değil “ჭაღი” şeklinde ifade ederler.
Kebap ve et şiş yapımında kullanılan şişlere tarihsel Batı ve Güney Gürcistan’da çaği [ჭაღი] deniyordu, ancak günümüz Gürcistan’ında çaği [ჭაღი] daha çok avize askı çubuğu için kullanılmakta olup ızgara kebap ve şiş et pişirilmesinde kullanılan çubuklara günümüzde artık şampuri [შამპური] denmektedir.
Gürcü Haber Portli – Not:
Gürcü Ansiklopedik Sözlüğü, bu anlamda ilk çalışma hazırlayanları,emek verenleri bu vesile ile bir kez daha kutluyoruz.
