Gürcü Ansiklopedik Sözlüğü/ქართული ენციკლოპედიური ლექსიკონი ·
Dadiani-Dadianebi / დადიანი-დადიანები
Batı Gürcistan’da feodal yönetici, “Eristavi” ünvanına sahip hanedan. Dadianiler Samegrelo Bölgesi yöneticisi olmakla birlikte bir dönem “Eristaviler eristavı” olarak da adlandırılıyordu.
Gürcistan’da “eristavilik” adlı kurum ilk olarak M.Ö. 3. Yüzyılda kurulmuş olup tarihteki monarşik Gürcü devletleri yani krallıklar döneminde başka bir yerel idare sistemi oluşturulmamıştır. Eristavilik kurumu hususunda, ilgili maddede daha geniş bilgi verilecektir.
Orta Çağda ortaya çıkan ve “mtavari” yani “beylik yöneticisi” statüsü alan “Gurias Mtavrebi Gurielebi [გურიას მთავრები გურიელები] yani “Guria Beyleri Gueieliler” ve “Apkhazetis Mtavrebi Şervaşidzeebi [აფხაზეთის მთავრები შერვაშიძეები] yani Apkhazeti Eristavları Şervaşidzeler de Dadianilere bağlıydı, bu yüzden de Dadianiler o dönemde “eristavlar eristavı” olarak adlandırılmıştı.
Dadianilerin yönettiği Samegrelo Bölgesi’ndeki o feodal beyliğin adı “Odişis Saeristavo [ოდიშის საერისთავო]” yani “Odişi Beyliği” idi. Odişi Beyliği’ halkının büyük kısmını Megreller oluşturduğu için, beylik 19. Yüzyıl başlarında “Samegrelos Samtavro” yani “Samegrelo Beyliği” olarak adlandırıldı.
Odişi Beyliği yöneticileri “Bediani”den ilk olarak Tamar Mepe (Kral Tamar) dönemi anlatılırken söz ediliyor. Bediani’nin “Bedani” olduğuna dair görüşler de vardır. Odişi beyleri Tamar Mepe öncesinde de vardı.
Tarihte adı geçen ilk Dadiani ise 1046 yılı olayları anlatılırken bahsedilen İvane Dadiani’dir.
Batı Gürcistan feodalleri Dadianiler, Birleşik Gürcistan Krallığı’nın [გაერთიანებული საქართველოს სამეფო] dağıldığı 1490 yılına kadar Birleşik Gürcistan Kralına bağlıydılar. 1490 yılında Gürcistan Krallığı parçalandı ve dörde bölündü. Bunlar: Kartli Krallığı, Kakheti Krallığı, İmereti Krallığı ve Samtskhe-Saatabago’dur (Samskhe Atabeyliği).
Bu tarihten sonra Dadianiler 1557 yılına kadar İmereti Kralına bağlıydı.
1557 yılında Levan Dadiani İmereti Krallığı’ndan bağımsızlığını ilan etti ve bağımsız bir prenslik haline geldi.
1578 yılında ise Osmanlılar Odişi’ye girdi, Poti’yi aldı ve kendi garnizonlarını kurdular. 2.Levan Dadiani 1640 yılında Osmanlıları Odişi’den çıkarmayı başardı. Daha sonra Osmanlılar tekrar bölgeye girdi. Bu dönemden 1804 yılına kadar Dadiani’ler Odişi Prensleri olarak varlığını sürdürdü ancak Osmanlı İmparatorluğu etki alanı içerisindeydiler. 1690’lı yıllarda Odişi Prensliği’nin zayıflamasından yararlanan Apkhazeti Beyleri de sınırlarını Odişi (Samegrelo) aleyhine Enguri’ye kadar genişlettiler.
Odişi’ye (Samegrelo) 1804 yılında Ruslar ayak bastı. 1840 yılında Rusya bu bölgeyi Odişi (Samegrelo) prensleri Dadianilerin elinden tamamen aldı ve kendi yöneticilerini yerleştirdi. Bu tarihte de Dadiani feodal yönetimi bitmiş oldu.
1490 yılında Birleşik Gürcistan Krallığı’ından, 1557 yılında ise Gürcü İmereti Krallığı’ından fiilen ayrı olan “Samegrelo (Odişi) Prensleri Dadianiler” imkânları olduğu halde; yüzyıllar boyunca kendilerine başka bir alfabe ve yazılı dil geliştirmediler; atalarının geliştirdiği kendi öz alfabeleri ve yazı dilleri olan Gürcüceyi kullanmaya devam ettiler. Kendi başlarına buyruk prenslik oldukları o yüzyıllarda dahi ibadetlerini de Gürcü dilinde yaptılar. Tüm yazışmaları Gürcüceydi, çünkü “edebi Gürcüce” dediğimiz dil bir başkasının değil, onların oluşturduğu kendi dilleriydi.
